Khám phá tục bắt chồng bằng... củi dẻ

TriThứcSống.com - Những cô gái khi đến tuổi cập kê, muốn cưới được một người chồng khỏe mạnh, tài giỏi và đẹp trai, bắt buộc phải chuẩn bị đủ 100 bó củi để .. .tỏ tình. Sau nhiều năm gò lưng kiếm củi, cô gái đem sính lễ này sang biếu bố mẹ chồng trước một ngày 'bắt' chàng về dinh.


Trên mảnh đất Cao Nguyên hoang sơ và huyền thoại, cuộc sống của người đồng bào có những luật tục vô cùng độc đáo, lạ lùng và kỳ bí. Chính những phong tục, tập quán lâu đời không thể thiếu được trong những ngày lễ hội, hay sinh hoạt cộng đồng của người dân nơi đây, đã tạo nên một Cao Nguyên đầy huyền bí và luôn có sức hấp dẫn du khách.

Củi hứa hôn của cộng đồng người Rơ Ngao (dân tộc Ba Na, làng Tu Peng, xã Pô Cô, huyện Đắk Tô, Kon Tum) là một trong những luật tục độc đáo của vung đất đầy nắng gió này.
  • 1
    Hành trình đi tìm củi hứa hôn
    Những cô gái khi đến tuổi cập kê, muốn cưới được một người chồng khỏe mạnh, tài giỏi và đẹp trai, bắt buộc phải chuẩn bị đủ 100 bó củi để .. .tỏ tình. Muốn có củi, những cô gái chân yếu tay mềm phải băng đèo lội suối, vào tận trong rừng sâu thăm thẳm để chặt củi gùi về nhà chất thành đống. Sau nhiều năm liền, khi số lượng củi đã đủ để ra mắt nhà chồng, cô gái sẽ đem sính lễ này sang biếu bố mẹ chồng trước một ngày "bắt" chàng về dinh.
    Dòng sông hiền hòa, thơ mộng của xã Pô Cô một ngày nắng cuối tháng 6 đã đưa chân chúng tôi về làng Tu Peng, ngôi làng chất cao ngút những đống củi dẻ thẳng tắp, đều và rất đẹp của những cô gái đang đến tuổi cập kê. Nếu không biết trước đó là những đống củi hứa hôn của người dân nơi đây, có lẽ chúng tôi cũng không thể thẳng bước đi mà không đứng lại trầm trồ nếu vô tình nhìn thấy trên đường. Nhìn những đống củi được chất gọn gàng, đẹp mắt như vậy, ai cũng dễ dàng hình dung được những bàn tay khéo léo và sự tháo vát của người đẽo và chất củi.
    Để có được những đống củi to cao, thẳng tắp và đẹp như vậy trước nhà mình, người con gái ấy đã phải vất vả biết bao, vì đó là thành quả có được từ mồ hôi, công sức của họ trong nhiều năm liền. Trong bất kỳ một gia đình nào đó của cộng đồng người Rơ Ngao sinh sống nơi đây, khi cô con gái trong nhà gần đến tuổi lập gia đình, bản thân cô gái ấy bắt buộc phải đi kiếm củi để dành.
    Mục đích xếp củi trước nhà của người dân Rơ Ngao chính là để khoe sự giỏi giang, chịu thương chịu khó của con gái họ. Tình yêu của các cô gái khi chớm nở chính là lúc mà cô gái ấy gùi trên lưng mình một chiếc gùi bằng tre, nứa do chính tay họ đan lấy. Các cô gái sẽ đeo chiếc gùi ấy sau lưng mình và bắt đầu cho hành trình đi kiếm củi để xây dựng hạnh phúc gia đình tương lai của mình.
    Khi tình yêu đối với người con trai mà mình yêu thương đã quá thắm thiết và sâu nặng, đó cũng chính là lúc mà cô gái phải thể hiện quyết tâm của mình để có được người chồng ưng ý. Thời gian này, cô gái phải cật lực và không quản vất vả khó khăn, đi vào rừng sâu hun hút để chặt những cây củi to đẹp mang về chất trước nhà mình để thể hiện tình yêu với chàng trai.
    Điều đặc biệt, theo luật tục của người Rơ Ngao, củi hứa hôn của người con gái bắt buộc phải là củi lấy từ cây dẻ khỏe mạnh. Vì củi của cây dẻ săn chắc nên rất đượm, nhất là than của nó luôn giữ ấm, đặc biệt củi dẻ thẳng và suôn nên rất thích hợp với việc nấu nướng và sưởi ấm". Nếu người con gái nào lấy củi từ cây dẻ bị cụt ngọn, thì đó sẽ là điềm xấu cho hôn nhân sau này.
    Chính vì vậy, khi đi kiếm củi hứa hôn, dù vất vả mấy, các cô gái cũng không bao giờ chặt những cây dẻ xấu xí hay bị cụt ngọn. Ngoài ra, củi hứa hôn phải tuân thủ đúng quy định như: mỗi thanh củi phải có chiều dài từ 70-80cm, thanh củi phải thẳng, chắc, tất cả vỏ ngoài phải được lột sạch sẽ, đầu của mỗi thanh củi phải được chặt bằng hoặc nhọn tất cả.
    Chính vì những quy định khắt khe này, nên mỗi người con gái mới lớn đều phải chịu rất nhiều hiểm nguy, vất vả trong thời gian mấy năm liền để vào rừng kiếm đủ củi mới lấy được chồng. Đây cũng là thời gian thử thách khó khăn nhất cho tình yêu cùa người con gái dành cho người con trai mình yêu. Khi đã đủ 100 bỏ củi, các cô gái tự hào đem ra chất trước nhà để khoe về đức hạnh của mình trước khi đi "bắt" chồng.
  • 2
    Độc chiêu mang củi đi tỏ tình
    Già làng A Hanh (72 tuổi) cho biết, đống củi của người con gái nào được chất cao, đều và vuông vắn thì chửng tỏ đó là một cô gái khỏe mạnh, giỏi giang và tháo vát. Nếu hai đầu của cây củi được đẽo đều, sắc sảo và đẹp mắt thì đó là tín hiệu cho biết người con gái ấy có đôi bàn tay vô cùng khéo léo.
    Được cả hai điều đó, thì cô gái ấy sẽ được mọi người đánh giá là người có hình thức đẹp và có một tấm lòng hiếu thảo với cha mẹ. Khi cô gái ấy đi "bắt chồng", thì chắc chắn sẽ có rất nhiều chàng trai mong ước sẽ được lọt vào mắt xanh của cô gái sở hữu đống củi đẹp ấy. Và khi đã "bắt" xong chồng, thì cô gái ấy đương nhiên sẽ được chồng và cha mẹ chồng hết mực yêu thương và tôn trọng.
    Để có được những đống củi như vậy, chứng tỏ rằng cô gái ấy rất yêu quý gia đình và muốn giữ hạnh phúc ấy thật lâu bền nên mới dày công chuẩn bị củi để biếu chồng và cha mẹ chồng làm của hồi môn. Nhìn đống củi người ta sẽ biết được chủ nhân cùa nó sẽ là một cô đảm đang, cần cù, cẩn thận và chịu khó hay không, hay chỉ là một cô gái vụng về, hời hợt. Từ đó, làm cơ sở để đánh giá về phẩm hạnh của cô gái.
    Đối với những cô gái nhiều năm liền chịu khó và miệt mài đi kiếm được nhiều củi, việc lấy được một người chồng ưng ý thì đó là điều chắc chắn không có gì để bàn cãi. Trái lại, với những cô gái nếu có quá ít củi mà đã đi "bắt" chồng thì nguy cơ "bắt" hụt là điều khó tránh khỏi. Dù được chàng trai đồng ý, mà khi gia đình chàng trai tìm hiểu biết được cô gái có ít củi thì cha mẹ của chàng trai thường sẽ không chấp nhận cho con trai mình về làm rể gia đình có con gái làm biếng đi kiếm củi.
    Người dân ở làng Tu Peng cho rằng, cô gái nào đã đến tuổi cặp kê mà có quá ít củi, chứng tỏ cô gái ấy không phải là người siêng năng. Điều đó cũng nói lên rằng, cô ta không quan tâm đến chuyện vun vén cho hạnh phúc của một gia đình. Những cô gái như vậy khi có chồng sẽ rất làm biếng, mọi việc sẽ phó thác hết cho người chồng. Và khi làm vợ, cô gái ấy sẽ thiếu đi sự chịu khó, đảm đang và sự hy sinh cần thiết của một người mẹ. Như vậy hạnh phúc gia đình dễ bị đổ vỡ. Những người con gái như vậy trong làng Tu Pong cũng có, nhưng rất ít.
    Và thường khi những cô gái này đi "bắt" chồng sẽ bị cha mẹ chồng ngăn cản và người chồng cũng sẽ rất lưỡng lự trước quyết định có nên xây dựng gia đình với một cô gái ấy hay không, dù rằng chàng trai cũng ưng cái bụng với cô gái. Khi chàng trai chưa thực sự ưng ý về cô gái sẽ cưới mình làm chồng mà còn nghe được cô gái có ít củi thì chàng sẵn sàng từ chối ngay, để chờ một cô gái khác có nhiều củi hơn đến ngỏ lời.
    Cũng có trường hợp, một số cô gái khi "dạm hỏi" để cưới chàng trai, được chàng và cha mẹ chàng đồng ý. Thế nhưng, đến khi cô gái đem củi qua tặng cha mẹ chồng làm của hồi môn mà ít quá, gia đình chàng trai sẵn sàng "trả lễ" mà không cảm thấy áy náy gì. Tuy nhiên trường hợp này cũng rất hiếm xảy ra, vì trước khi "gật đầu" về làm chồng cô gái nào đó, chàng trai và gia đình chàng cũng đã tìm hiểu trước về đức hạnh của cô gái qua đống củi của cô ấy, vì củi của cô gái bao giờ cũng được "bày" ra trước nhà trong một thời gian mà ai cũng dễ dàng biết được.
  • 3
    Luật tục được "sửa đổi" thoáng hơn
    Già làng A Hanh cũng cho biết thêm, trước đây khi rừng còn nhiều cây cối, người con gái phải một mình vào rừng kiếm củi và phải là củi của cây dẻ. Nếu người con trai nào đi kiếm củi giúp người con gái, bị làng phát hiện thì sẽ bị phạt vạ. Còn bây giờ, khi rừng đã bị tàn phá nhiều, để kiếm được củi cho nhà chồng, người con gái phải vào tận rừng sâu mới kiếm được củi, thời gian sẽ rất lâu.

    Vì lẽ này, làng đã quyết định ra "luật", người con gái có thể mượn bất cứ ai trong làng đi kiếm củi giúp mình. Củi cũng không nhất thiết phải là cây dẻ như trước đây mà chỉ cần là củi tròn đẹp là được.
    Hiện nay, người con gái nào đã có người yêu gần cưới mà có ít củi, chỉ cần mượn người dân trong làng cùng vào rừng kiếm củi giúp. Họ sẽ kiếm củi liên tiếp nhiều ngày cho người con gái. Khi củi kiếm được đã đủ 100 bó, hai bên gia đình sẽ tổ chức lễ ăn hỏi và người con gái sẽ mang hết củi đến gia đình chồng, dựng nhà xếp củi thật ngay ngắn và chờ gia đình nhà chồng tổ chức đám cưới.

    Để đáp lại sự vất vả của người con gái khi kiếm củi, bố mẹ chồng sẽ tổ chức đám cưới thật linh đình cho con trai và con dâu với hàng chục ghè rượu, gà, vịt, heo và những lễ vật khác để tổ chức ăn mừng. Tùy theo điều kiện kinh tế của mỗi gia đình mà họ sẽ tổ chức đám cưới cho phù hợp.
    Già A Hanh dẫn chúng tôi ra nhà chứa củi mà cô con dâu Y Na đã kiếm ròng rã 4 năm cho bố mẹ chồng, rồi tự hào nói: "Đây là củi con dâu mình biếu đấy, mình nấu hơn 5 năm nay mà vẫn còn rất nhiều. Con dâu mình khéo cái tay lắm, vợ chồng mình thương con dâu lắm".

    Chị Y Na cho biết, trước đây để kiếm củi cho bố mẹ chồng, chị phải mất 4 năm vào rừng kiếm củi. Hàng ngày, chị phải trèo qua mấy ngọn đồi, lội suối, mới đến được nơi có những cây dẻ đẹp chặt về làm củi hứa hôn. Để có được một đống củi lớn biếu bố mẹ chồng nấu hơn 5 năm nay, chị đã đi cả nghìn cây số, gùi hàng trăm bó củi trên lưng mà không biết mệt nhọc. Bởi chị tin, có như vậy chị mới được bố mẹ chồng thương nhiều.
Theo kenhaz.com

GỢI Ý HAY CHO BẠN